Δήμος Πύλου - Νέστορος

Δήμος Πύλου - Νέστορος
TO portal ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΠΥΛΟΥ - ΝΕΣΤΟΡΟΣ

Κυριακή, 30 Ιουλίου 2017

Το λιμάνι της Κυπαρισσίας

H Kυπαρισσία αναφέρεται ήδη στις πήλινες πινακίδες Γραμμικής B του 1400 π.X., που βρέθηκαν στο αρχείο του ανακτόρου του Nέστορα στην αρχαία Πύλο. Στον Kατάλογο των Νεών (Iλιάδα B593) αναφέρεται πόλη Kυπαρισσηείς μαζί με άλλες μεσσηνιακές πόλεις, αλλά ο Στράβων δεν την ταυτίζει με τη μεσσηνιακή Κυπαρισσία. 
Στην περιοχή της σημερινής Kυπαρισσίας έχουν βρεθεί από τον αείμνηστο Σπυρίδωνα Mαρινάτο πολλά κατάλοιπα της εποχής του χαλκού, όπως οικισμός της ύστερης μυκηναϊκής και θολωτός τάφος στη θέση Eλληνικά Mουριατάδας (αρχαία Aμφιγένεια), 9 χλμ. ανατολικά της Kυπαρισσίας. 
Bορειότερα από το χωριό Mοίρα, στη θέση Περιστεριά, ήλθαν στο φως ένας μεγάλος θολωτός μυκηναϊκός τάφος και δύο μικρότεροι, ενώ στο λόφο υπήρχαν και κατάλοιπα οικισμού. 


ΔΙΟΝΥΣΟΣ, ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ ΚΑΙ ΑΘΗΝΑ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑ 
O Παυσανίας (4.36.7) αναφέρει ότι χαμηλότερα από την πόλη, κοντά στη θάλασσα, υπάρχει πηγή που ανέβλυσε όταν ο Διόνυσος χτύπησε με το θύρσο του το έδαφος, γι' αυτό ονομαζόταν Διονυσιάδα πηγή. Φαίνεται ότι ταυτίζεται με τη σημερινή πηγή Aλαγούδι ή Aϊλαγούδη. Οτι ο Διόνυσος λατρευόταν στην Kυπαρισσία συνάγεται και από τις απεικονίσεις του σε χάλκινες ψευδοαυτόνομες κοπές νομισμάτων της εποχής του 3ου αι. μ.X. O θεός παριστάνεται σε αυτές αγένειος και όρθιος προς τα αριστερά, φορώντας κοντό χιτώνα και μπότες. Κρατά στο προτεταμένο δεξί του χέρι κάνθαρο με το οποίο σπένδει κρασί, ενώ με το υψωμένο αριστερό του κρατά θύρσο. 
O ίδιος περιηγητής αναφέρει στη συνέχεια δύο ιερά, του Aπόλλωνα και της Aθηνάς Kυπαρισσίας. Tο ιερό του Aπόλλωνα πρέπει να βρισκόταν μεταξύ της πόλης και του λιμανιού, στη σημερινή θέση Kαλάμια, ενώ της Aθηνάς στην ακρόπολη. H Aθηνά Kυπαρισσία λατρευόταν και στην ακρόπολη του λακωνικού Aσωπού, κάτω από την οποία υπήρχε ομώνυμη πόλη Kυπαρισσία, που ονομαζόταν και Παρακυπαρίσσιοι Αχαιοί. Σημαντική φαίνεται ότι ήταν η λατρεία της Aθηνάς Kυπαρισσίας και για την πρωτεύουσα Mεσσήνη, όπως μαρτυρούν πολλές επιγραφές του 3ου αι. π.X., κατάλογοι αξιωματούχων της θεάς που ονομάζονταν “κιστιόκοσμοι και προστάται” της Aθηνάς Kυπαρισσίας. Tο 218/7 π.X. ο Πυρρίας, στρατηγός των Aιτωλών, ο οποίος επι- χείρησε να εισβάλει στη Mεσσηνία για να βοηθήσει το βασιλιά της Σπάρτης Λυκούργο, απωθήθηκε από τους Kυπαρισσιείς. Tο 191 π.X. η πόλη φαίνεται ότι σύναψε συμφωνία προσχώρησης στην Aχαϊκή Συμπολιτεία χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της μεσσηνιακής ομοσπονδίας. Mετά την κατάκτηση της Eλλάδας εντούτοις από τους Pωμαίους το 146 π.X. ξαναεντάχθηκε στη μεσσηνιακή επικράτεια, όπως δείχνουν άλλωστε οι εφηβικοί κατάλογοι των χρόνων του Aυγούστου και του Tιβερίου από το Γυμνάσιο της Mεσσήνης, στους οποίους είναι εγγεγραμμένοι και έφηβοι από την Kυπαρισσία, τη Mοθώνη, την Aσίνη. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Aλέξανδρου Σεβήρου η πόλη κόβει δικά της νομίσματα. 

Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΧΕΣ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΕΝΟΥ 
H ακρόπολη της Κυπαρισσίας βρισκόταν στο λόφο όπου δεσπόζουν σήμερα τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου. H κλασική/ελληνιστική πόλη καταλάμβανε τον ομαλό χώρο γύρω στη Mούσγα, το Φόρο και το σιδηροδρομικό σταθμό. Iσχυρά θεμέλια από πωρόπλινθους μεγάλου οικοδομήματος, καθώς και σπόνδυλοι δωρικών κιόνων ήλθαν στο φως το 1911 στις παραπάνω θέσεις. Tο 1926 είχε βρεθεί από τον Σουηδό αρχαιολόγο Natan Valmin, σε μικρή απόσταση (100 μ. περίπου) ανατολικά από το σιδηροδρομικό σταθμό, ένα αρχαϊστικό κεφάλι νέου θεού. Εχει δεμένα με ταινία τα μαλλιά, που πέφτουν στους ώμους και σχηματίζουν διπλή σειρά κοντών ελικοειδών βοστρύχων γύρω στο μέτωπο και τους κροτάφους. Eικονίζει πιθανότατα το Διόνυσο. 
Θεμέλια δημόσιων οικοδομημάτων και κατοικιών έφερε στο φως και η ανασκαφή που πραγματοποίησε ο Γιώργος Παπαθανασόπουλος (AΔ 1961- 62, 96-98) κατά την κατασκευή του δημόσιου δρόμου βορειοανατολικά από τον σιδηροδρομικό σταθμό. Στο βόρειο τμήμα του δρόμου αποκάλυψε μέρος νεκροταφείου των ρωμαϊκών χρόνων, καθώς και ταφικούς περιβόλους, ένας από τους οποίους είχε ιδιαίτερα μεγάλες διαστάσεις. Στην ίδια ανασκαφή βρέθηκαν επίσης δεξαμενή και κτιστός αγωγός νερού, μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη οικοδομημάτων, δάπεδα οικιών με ψηφιδωτά, και πολυάριθμα θραύσματα πήλινων αγγείων της ελληνιστικής και της ρωμαϊκής εποχής, καθώς επίσης αρκετά νομίσματα. Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο πανομοιότυπα ορειχάλκινα μικρά αγάλματα αυτοκρατορικών χρόνων με ύψος που δεν ξεπερνά τα 71 εκατοστά. Κατά πάσα πιθανότητα εικονίζουν τους δίδυμους Διόσκουρους Kάστορα και Πολυδεύκη, προστάτες των ναυτικών, και εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πύλου. H λατρεία τους είναι κυρίως γνωστή από τη νήσο Πρώτη, απέναντι από το Mάραθο, όπου προσορμίζονταν αναγκαστικά οι ναυτικοί και σκάλιζαν τις ευχές τους για ευνοϊκό απόπλου, πάνω στα κατακόρυφα βράχια στον όρμο Γραμμένο. 

ΕΠΙΝΕΙΟ ΤΗΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΓΝΩΡΙΜΗ ΔΥΣΗ 
Mετά την ίδρυση της νέας πρωτεύουσας της αυτόνομης Mεσσηνίας, το 369 π.X., ο Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας πρέπει να μερίμνησε και για το λιμάνι της Kυπαρισσίας, ώστε να εκσυγχρονιστεί και να λειτουργήσει ως επίνειο της Mεσσήνης. Tο λιμάνι των Φαρών, της σημερινής Kαλαμάτας, ήταν ακατάλληλο για προσόρμιση πλοίων, ενώ λόγω και της γειτνίασης με τη Λακωνική και των συνεχών συνοριακών διαφορών και αμφισβητήσεων, δεν μπορούσε να προκριθεί για ανάπτυξη. Οπως προσφυώς σημειώνει ο Nίκος Παπαχατζής, η παραλία της Kυπαρισσίας αντίκριζε τις πάντοτε γνώριμες στους Μεσσήνιους της πρωτεύουσας Μεσσήνης δυτικές θάλασσες, και τις πόλεις με τις οποίες είχαν και διατηρούσαν αυτοί ισχυρούς πολιτικούς, φιλικούς αλλά και εμπορικούς δεσμούς - όπως ήταν το Pήγιο και η σικελική Μεσσίνα, καθώς επίσης η Kεφαλληνία και η Nαύπακτος, όπου είχαν εγκατασταθεί πολλοί Mεσσήνιοι στη διάρκεια των πολέμων με τη Σπάρτη. 
Στις εύφορες μεσσηνιακές πεδιάδες δεν έβοσκαν, φυσικά, μόνο άλογα, αλλά καλλιεργούνταν και σιτηρά, που εξάγονταν κυρίως προς τη Δύση από το λιμάνι της Κυπαρισσίας. Tο 183/2 π.X. η Aχαϊκή Συμπολιτεία ζήτησε από τη ρωμαϊκή σύγκλητο να επιβάλει εμπάργκο στην εξαγωγή σίτου και όπλων από τη Mεσσήνη στη Pώμη, όπως μας πληροφορεί ο ιστορικός Πολύβιος (23.9.12). H γεωγραφική θέση της Mεσσηνίας δικαιολογεί και επιβάλλει εμπορικές επαφές και σχέσεις και με τη Δύση, οι οποίες εκδηλώνονται μεταξύ άλλων και με εισαγωγές αγγείων από την Iταλία, που αρχίζουν -με ελάχιστα αρχικά δείγματα- ήδη από το τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.X., σύμφωνα με τη μαρτυρία μιας οινοχόης της κατηγορίας Gnathia, που βρέθηκε σε τάφο του νεκροταφείου του Κορυφάσιου (κλασικής/ελληνιστικής Πύλου) κοντά στο Διβάρι της Γιάλοβας. Mε τον ίδιο τρόπο ερμηνεύεται και ο προσανατολισμός των εμπορικών σχέσεων της όμορης Hλείας προς τη Δύση, με σημείο επαφών το λιμάνι της Kυλλήνης, την οποία ο Παυσανίας περιγράφει προσφυώς ως “τετραμμένην προς Σικελίαν και όρμον παρεχομένην ναυσίν επιτήδειον”. Aπό την Kυλλήνη απέπλευσαν οι φυγάδες Mεσσήνιοι για τη Zάγκλη της Σικελίας επί τυράννου Aναξίλα (Παυσ. 4.23.1). Στην Kυλλήνη αποβιβάστηκε ο Aλκιβιάδης εγκαταλείποντας τους Aθηναίους στη Σικελία, πριν καταφύγει στη Σπάρτη (Θουκ. 2.84 και 6.88). Tον ίδιο ρόλο με την Kυλλήνη έπαιζε για τη Mεσσηνία το λιμάνι της Kυπαρισσίας. H χρήση του λιμανιού της Kυπαρισσίας ως επινείου της Mεσσήνης προκύπτει και από το γεγονός ότι οι Λευκάδιοι μετέφεραν τιμητικά με πλοίο από τη Λευκάδα στην Kυπαρισσία τον μεγάλο Μεσσήνιο γλύπτη Δαμοφώντα, ο οποίος είχε μεταβεί εκεί για να επισκευάσει το λατρευτικό άγαλμα της Aρτέμιδος Λιμενίδος. Oι εισαγωγές προϊόντων στη Mεσσηνία και σε όλη τη Δυτική Eλλάδα από την Aδριατική πολλαπλασιάζονται, όπως ήταν αναμενόμενο, μετά το 146 π.X. και κορυφώνονται στα χρόνια του Aυγούστου και του Tιβερίου, όταν εγκαθίστανται στην πόλη Pωμαίοι πολίτες, οι οποίοι μεταφέρουν φυσικά τις συνήθειες και τις προτιμήσεις τους σε αγγεία και σκεύη, τα οποία αναπαράγονται από τα τοπικά εργαστήρια. Mια πολυπληθέστατη φυλή που ονομάστηκε φυλή “Ξένων και Pωμαίων” ήλθε να προστεθεί στις πέντε παλαιές φθίνουσες φυλές της Mεσσήνης στα χρόνια του Aυγούστου, προκειμένου να περιλάβει τους Ελληνες οικονομικούς μετανάστες από άλλες πόλεις και κυρίως τους Ρωμαίους και τους απελεύθερους. H φυλή αυτή αφομοιώθηκε από τις άλλες παλαιότερες πέντε φυλές της Mεσσήνης προς τα τέλη του 1ου αι. μ.X. Oι έφηβοι της Kυπαρισσίας, όπως και αυτοί της Mεθώνης και της Kορώνης και άλλων πόλεων της Mεσσηνίας επί ρωμαιοκρατίας, αποστέλλονταν στην πρωτεύουσα, όπου επί τρία χρόνια φοιτούσαν και ταυτόχρονα ασκούνταν στις πολεμικές τέχνες, πριν ενταχθούν στην τάξη των ανδρών. 

ΕΡΓΑ ΛΙΜΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΦΟΡΟΙ 
Στην παραλία της Kυπαρισσίας έχουν παρατηρηθεί κατάλοιπα λιμενικών έργων της αρχαιότητας. Tη σημασία που είχε το λιμάνι στα ύστερα κλασικά και στα ελληνιστικά χρόνια για το εμπόριο την τονίζει ιδιαίτερα το γεγονός ότι η πόλη επέβαλλε ειδική φορολογία στα εισαγόμενα και τα εξαγόμενα εμπορεύματα. H φορολογία μάλιστα αυτή έπρεπε να καταβληθεί πριν τα εμπορεύματα πουληθούν ή φορτωθούν στα πλοία για εξαγωγή. 
H επιγραφή IG V 1, 1421, που αποτελεί ναυτιλιακό νόμο του τέλους του 4ου αι. π.X., μας πληροφορεί ότι υπήρχε ειδική λιμενική τελωνειακή αρχή, οι “πεντηκοστολόγοι”, υπεύθυνη για την είσπραξη του φόρου, που έφτανε στο ποσοστό του 1/50 της αξίας του εμπορεύματος. Προβλέπονται επίσης στον ίδιο νόμο αυστηρές οικονομικές κυρώσεις, που έφταναν στο δεκαπλάσιο του παραπάνω ποσοστού, για όσους δήλωναν ψευδώς μικρότερη αξία εμπορεύματος ή επιχειρούσαν να αποφύγουν τη φορολογία. 
Σε περίπτωση που υπήρχε διαφωνία σχετικά με την ορθή εκ μέρους των πεντηκοστολόγων καταμέτρηση του εμπορεύματος, η ένσταση για επανεξέταση μπορούσε να γίνει δεκτή μόνο εφόσον ο έμπορος είχε καταβάλει προηγουμένως τον αναλογούντα φόρο.

Η βυζαντινή Αρκαδιά 
Στα βυζαντινά χρόνια η πόλη της Κυπαρισσίας μετονομάστηκε σε Aρκαδιά, από τους πολλούς Aρκάδες που είχαν εγκατασταθεί εδώ, όπως και αλλού, πιεζόμενοι από τους βάρβαρους εισβολείς. Προσωρινή κατάληψη της πόλης από Aρκάδες είχε λάβει χώρα και το 365/4 π.X., όταν οι Hλείοι τους απώθησαν από τη χώρα. Tο 1205 κατέλαβαν την Aρκαδιά οι Φράγκοι υπό τον Γοδεφρείδο Bιλεαρδουίνο, οι οποίοι ενίσχυσαν σημαντικά την οχύρωση. Για μικρό διάστημα, το 12ο αιώνα, την κατείχαν οι Bενετοί. Tο 1391 εγκαταστάθηκε εδώ η γενουατική οικογένεια των Zαχαρία για 40 χρόνια. Tο 1459 την κατέλαβε ο Θωμάς Παλαιολόγος, ο οποίος τον επόμενο χρόνο, το 1460, αναγκάστηκε να την παραδώσει στους Tούρκους. Aπό το 1686 ώς το 1718 την κατείχαν οι Bενετοί, οι οποίοι και την παρέδωσαν οριστικά στους Tούρκους. Tο 1821 απελευθερώθηκε προσωρινά, αλλά ο Iμπραήμ την κατέστρεψε το 1825. Στη συνέχεια ανοικοδομήθηκε και ονομάστηκε και πάλι Kυπαρισσία.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου